Les Vacances de Nicolas Hulot

Dankzij de mediacampagne van televisiepresentator Nicolas Hulot kreeg het milieu meer aandacht dan ooit tijdens de Franse presidentsverkiezingen. Wat leverde dit op?

Door Sylvester Hoogmoed

Gepubliceerd in De Helling 2007/2

“La terre meurt,” zingt Charles Aznavour op zijn dit jaar verschenen nieuwste cd: de aarde sterft, door toedoen van de mens. Een trendy chanson van de inmiddels 83-jarige zanger, want milieubewustzijn is op dit moment erg en vogue in Frankrijk. Maar dat geldt allerminst voor de groene partij Les Verts. Haar kandidaat voor het presidentschap Dominique Voynet haalde op 22 april slechts 1,57 procent van de stemmen, een dieptepunt in de geschiedenis van de partij. Vijf jaar geleden wist Noel Mamère nog meer dan 5 procent van de kiezers te overtuigen en in 1995, toen Voynet zelf voor het eerst meedeed, scoorde de partij een percentage van 3,3. Op het hoogtepunt van haar populariteit, bij de eerste ronde voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2001, werd door maar liefst 11,2 procent van de Franse kiezers op Les Verts gestemd. Dat jaar werden er uiteindelijk veertig groene burgemeesters verkozen.
Er zijn verschillende verklaringen voor de slechte prestatie van Les Verts. Allereerst is men binnen de partij onderling erg verdeeld. Zo duurde het maanden voordat er eindelijk, na maar liefst drie stemrondes onder de leden, een kandidaat voor het presidentschap werd gekozen. Voynet haalde het uiteindelijk met een minieme voorsprong op de nummer twee, Yves Cochet. Daarnaast was er het trauma van 2002. Toen kon de extreemrechtse Jean-Marie Le Pen doordringen tot de tweede ronde van de presidentsverkiezingen, omdat onvoldoende (groen)linkse kiezers op de socialistische kandidaat Jospin hadden gestemd. Een deel van het potentiële electoraat van Les Verts heeft ongetwijfeld daarom dit keer al in de eerste ronde een strategische stem uitgebracht op Ségolène Royal. Hierbij zal ook hebben meegespeeld dat Royal een enigszins groen profiel heeft omdat ze begin jaren negentig een jaar lang minister van Milieu is geweest.
Het falen van Les Verts wordt echter toch vooral geweten aan het optreden van de immens populaire televisiepresentator Nicolas Hulot. Met zijn succesvolle mediacampagne om het milieu hoger op de politieke agenda te krijgen, maaide hij Les Verts het gras voor de voeten weg.

Filmtypetje
In Nederland zullen velen bij de naam Hulot onmiddellijk denken aan het alter ego van regisseur/acteur Jacques Tati, de hoofdpersoon in filmklassiekers als ‘Les Vacances de Monsieur Hulot’ en ‘Mon Oncle’. Deze Monsieur Hulot is een vriendelijke, onhandige en eigenzinnige man, die nogal wat moeite heeft om zich aan te passen aan de steeds meer door de techniek gedomineerde moderne tijd. Hij is het (karikaturale) archetype van de groene kiezer, zou je kunnen zeggen.
In Frankrijk is Monsieur Hulot inmiddels in bekendheid overvleugeld door zijn ‘nazaat’ Nicolas, die op de meest bekeken Franse televisiezender, het commerciële TF1, al sinds jaar en dag natuurprogramma’s presenteert. Ook heeft hij een eigen natuurbeschermingsorganisatie in het leven geroepen, de ‘Fondation Nicolas-Hulot pour la nature et l’homme’. De knappe en mediagenieke Hulot scoorde in januari een derde plaats in de jaarlijkse lijst met populairste Franse persoonlijkheden van het Journal du Dimanche, achter de oud-sporters Yannick Noah en Zinedine Zidane. Grappig genoeg is er een soort familieband tussen Nicolas en het filmtypetje Monsieur Hulot. Dat is namelijk vernoemd naar zijn grootvader, die de architect was van een flat waarin Jacques Tati ooit woonde. Wanneer daarin ergens iets stuk was werd er door de huurders altijd gekscherend gezegd: ‘We moeten Monsieur Hulot bellen!’ Dat is blijven hangen bij Tati, die het blijkbaar een pakkende naam vond voor zijn alter ego.
Nicolas Hulot maakt in de zomer van 2006 bekend dat hij zich wil mengen in de Franse presidentsverkiezingen. Hij verwijt de kandidaten van links tot rechts dan desinteresse voor de klimaatsveranderingen, duurzame ontwikkeling en andere milieuonderwerpen. Hulot is van plan om daar met een eigen campagne meer aandacht voor te vragen en sluit niet uit dat hij daartoe zichzelf kandidaat zal stellen, al hoopt hij dat dat niet nodig zal zijn. Hoewel TF1 Hulot’s natuurprogramma tijdelijk stopzet vanwege zijn politieke interventie, is hij tijdens zijn gedwongen ‘vakantie’ in de maanden die volgen niet uit de media weg te branden.

Ecologisch Pact
In november 2006 komt Hulot met een ‘Ecologisch Pact’. Hierin wordt de toekomstige president onder meer opgroepen om met belastingmaatregelen het energiegebruik terug te dringen, de landbouw meer ecologisch verantwoord te maken en wetenschappelijk onderzoek naar duurzame ontwikkeling te stimuleren. Binnen enkele weken hebben een half miljoen Fransen het Pact ondertekend, waaronder alle belangrijke kandidaten voor het presidentschap – al doet met name Sarkozy dat onder nogal wat voorbehoud.
Tevreden over het effect van zijn campagne maakt Hulot in januari bekend dat hij zichzelf nu niet meer kandidaat hoeft te stellen. Echter, prompt dreigt het milieu hierna weer uit de belangstelling te verdwijnen. Met een door duizenden bezochte bijeenkomst op de Place du Trocadéro in Parijs probeert de ‘non candidat’ eind maart het tij te keren. Hoe invloedrijk hij nog steeds is, blijkt wel uit het feit dat Nicolas Sarkozy in mei tijdens een bezoek aan de streek waar Hulot woont, alles in het werk stelt om met hem op de foto te mogen. Hij is zelfs bereid hem daartoe thuis op te zoeken. Hulot weigert echter pertinent. Zijn onafhankelijkheid beschouwt hij als zijn belangrijkste gereedschap, schrijft hij in Le Monde. Wanneer het dagblad Le Parisien / Aujourd’hui kopt dat Hulot een voorkeur heeft voor Royal ontkent hij dat dan ook met klem.
Dat zijn campagne niet zonder effect is gebleven, blijkt ook wel uit het feit dat het milieu een van de onderwerpen is tijdens het grote televisiedebat tussen Sarkozy en Royal, een paar dagen voor de beslissende tweede stembusgang. Al levert dit uiteindelijk weinig meer op dan een nogal ontluisterend gesteggel over het aandeel van kernenergie in het Franse elektriciteitsverbruik. (Volgens Royal 17 procent, volgens Sarkozy de helft; na afloop blijft er onduidelijkheid bestaan over de precieze cijfers. Zeker is dat het aandeel kernenergie in de Franse energieproductie 78 procent bedraagt, maar een deel daarvan wordt geëxporteerd.)

Ook na de verkiezingen lijkt de campagne van Hulot vruchten af te werpen. In zijn overwinningstoespraak op zondagavond 6 mei roept Sarkozy de Amerikanen op om mee te doen in de strijd tegen de opwarming van de aarde en daarin zelfs het voortouw te nemen. Voor hemzelf zal het een hoge prioriteit krijgen, zo verzekert hij Nicolas Hulot, die hij nog voor zijn installatie uitnodigt voor overleg. Na afloop meldt deze aan de pers dat er in de nieuwe regering een overkoepelende ‘superminister’ voor milieu, verkeer en energie komt, zoals hij altijd bepleit heeft. Weliswaar wordt dit niet een vice-premier die alle wetten kan toetsen op hun ecologische effecten, zoals Hulot wil, maar het zal wel de op één na belangrijkste minister in het kabinet zijn. Bovendien blijkt een paar dagen later dat een zeer ervaren politicus de post gaat bezetten: oud-premier Alain Juppé. Verder kondigt de nieuwgekozen president aan dat hij in het najaar een ‘Grenelle van het milieu’ wil organiseren, waarmee hij verwijst naar een historisch overleg in mei 1968 tussen regering, werknemers en werkgevers op het Ministerie van Arbeid in de Rue Grenelle.

Verdeeldheid
Eind goed al goed, zou je bijna zeggen, ware het niet dat de nieuwe superminister zijn karwei nog moet beginnen. En Les Verts, die hebben er intussen nog nooit zo slecht voor gestaan…
Zo’n tien jaar geleden ging het die partij nog voor de wind. De groenen traden toe tot de linkse regering-Jospin, waarin eerst Dominique Voynet en daarna Yves Cochet redelijk geslaagde ministers van Milieu waren. Het succes werd bezegeld met enkele mooie verkiezingsoverwinningen. Maar na de presidentsverkiezingen van 2002 ging het mis. De altijd al wat stuurloze en lichtelijk anarchistisch aangelegde partij is sindsdien vooral nog in het nieuws gekomen vanwege onderling geruzie en gekonkel.
Het optreden van Nicolas Hulot heeft alleen maar voor nieuwe verdeeldheid gezorgd. In Libération roepen de groene Europarlementariërs Jean-Luc Bennahmias, Marie-Anne Isler Béguin en Marie-Hélène Aubert begin 2007 hun partijgenoten op om zich achter de populaire Hulot te scharen. Hun oproep vindt echter weinig weerklank binnen de partij, evenmin als eerder de poging van een aantal linkse leden om de radicale antiglobalist José Bové als presidentskandidaat te adopteren. (Bennahmias heeft inmiddels Les Verts de rug toegekeerd en is overgestapt naar de nieuwe ‘Democratische beweging’ van de centrumrechtse François Bayrou.)
Wel doet de groene kandidaat voor het presidentsschap Dominique Voynet voorzichtige pogingen om enigszins mee te liften met het succes van Hulot. In een verkiezingsbrochures staan lovende uitspraken van de televisiepresentator aan haar adres – hij prijst haar standvastigheid en moed. Dit gelonk naar Hulot komt Voynet dan weer op kritiek te staan van haar prominente partijgenoot Noel Mamère. Voynet verloochent volgens hem zichzelf, door ‘pathetisch’ naar complimentjes te vissen bij Hulot. Die is volgens Mamère enerzijds schatplichtig aan het gedachtegoed van de groenen, maar berokkent tegelijkertijd de partij grote schade door het onderwerp milieu te depolitiseren. “Laat hem ophouden ons wijs te maken dat de handtekening van Sarkozy onder het Ecologisch Pact net zoveel waard is als die van Voynet,” aldus Mamère in april op de televisiezender Canal+. Wanneer de kiezer de indruk krijgt dat milieuproblematiek geen politiek strijdpunt meer is, dan is er weinig reden meer om op Les Verts te stemmen.
Volgens Mamère is het milieu een typisch links onderwerp, zo zegt hij in de Nouvel Observateur, omdat het te maken heeft met “mensenrechten, de herverdeling van rijkdommen en onrechtvaardigheid in de Noord-Zuid verhouding”. Daar tegenover staan volgens hem de “verdedigers van liberalisme en groei tegen elke prijs.” Anderen grijpen het succes van Hulot juist aan om Les Verts te verwijten dat ze zich de afgelopen jaren teveel als een sociaal betrokken en links hebben geprofileerd en te weinig op milieuonderwerpen.

Ghettoïseren
Nicolas Hulot lijkt zich soms wat ongemakkelijk te voelen, wanneer hij het over Les Verts heeft. De lage score voor Dominique Voynet in de eerste ronde noemt hij onrechtvaardig, de partij verdient volgens hem een meer welwillend gehoor. Ook benadrukt hij dat zijn onafhankelijkheid niet verward moet worden met onverschilligheid. In Le Monde van 4 mei schrijft hij dat zowel Ségolène Royal als Nicolas Sarkozy, met alle verschillen die er tussen hen zijn op het ecologische vlak, beide staan voor kwantitatieve groei van de productie, consumptie en transport, wat botst met het ecologische keerpunt dat hij zelf wil bewerkstelligen. Er zal op een andere manier geproduceerd, geconsumeerd en getransporteerd moeten worden, vindt hij, en daartoe wil Hulot een maatschappelijk debat op gang brengen en houden. Hoezeer Hulot inhoudelijk ook vaak op één lijn zit met Les Verts, hij weigert pertinent de partij te ondersteunen. In een interview met dezelfde Le Monde legt hij op 22 januari uit dat hij dan het risico zou nemen het onderwerp opnieuw te ‘ghettoïseren’, terwijl hij het juist in alle politieke partijen wil verankeren. Hulot zegt mensen bewust te willen maken van de problematiek, in plaats van ze een schuldgevoel aan te praten.
Hoe Les Verts zich de komende tijd zullen ontwikkelen is onzeker. In 1984 opgericht als een tamelijk rechtse groene partij en in de jaren negentig steeds verder opgeschoven naar links, is de partij nu wellicht opnieuw op een keerpunt beland. Nicolas Hulot zal ongetwijfeld doorgaan op de ingeslagen weg: proberen politici van links tot rechts te stimuleren tot een ambitieuze aanpak van ecologische problemen. Hij heeft aangekondigd een ‘observatorium’ te zullen creëren om het regeringsbeleid op milieueffecten te toetsen.
Maar vooral zal Hulot weer televisieprogramma’s gaan maken. Toen president Chirac, die voordien niet bepaald bekend stond om zijn milieubewustzijn, enkele jaren geleden ineens ging pleiten voor het opnemen van groene grondrechten in de Franse grondwet, was dat naar verluidt omdat hij onder de indruk was van Hulot’s programma’s. De televisiemaker was de afgelopen jaren regelmatig te gast in het presidentiele Elysée-paleis, waar vriend Jacques en hij elkaar tenslotte zelfs tutoyeerden.
Op 17 mei was Hulot’s programma ‘Ushaïa Nature’ voor het eerst sinds zijn lange vakantie weer op televisie. Er keken 7.368.400 mensen naar, ongeveer eenderde van het totale aantal Franse televisiekijkers die avond.

Sylvester Hoogmoed is freelance journalist

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: